Tristhefall’s Blog

Just another WordPress.com weblog

Tom Harkin và những hoài niệm VN

leave a comment »

Tháng 7-1970, dư luận thế giới chấn động khi tạp chí Life Magazine và một loạt cơ quan truyền thông quốc tế đưa tin về một khu nhà tù đặc biệt có tên “chuồng Cọp” tại nhà tù Côn Sơn (tên cũ của Côn Đảo) của chế độ Mỹ Ngụy. Thế giới sứng sốt khi thấy một nhà tù với đủ hình thức đày đọa, nơi con người bị tước hết mọi những quyền cơ bản nhất của mình vẫn tồn tại bí mật ở đây trong nhiều năm trời.

Phát hiện này do Tom Harkin (khi đó là nhân viên trợ lý tại Quốc hội Mỹ) với sự giúp đỡ của nhà báo Don Luce khi đi cùng một đoàn dân biểu Mỹ tới tìm hiểu tình hình cuộc chiến ở VN. Người trợ lý Quốc hội năm nào, Tom Harkin, giờ đã là một TNS có vai vế với hơn 30 năm phục vụ ở cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ. Nhờ sự sắp xếp của một người bạn cũ của ông tại New York, giữa tháng 5-2008, tôi đã xin được một cuộc gặp gỡ TNS Tom Harkin tại văn phòng của ông ở tòa nhà Hart ở thủ đô Washington DC (Mỹ).

Người bạn ban đầu giúp tôi lịch hẹn ngay trong ngày hôm trước. Tuy vậy, tôi đã không đến được hẹn hôm đó do vướng vào phiên điều trần da cam nên đến khi biết được lịch hẹn thì đã quá cận giờ đi phỏng vấn. Đó quả là điều đáng tiếc vì đến ngày hôm sau thì cô thư ký của ông chỉ đồng ý xếp cho tôi được 10 phút buổi trưa lúc 11h. Tôi xin thêm thời gian thì chỉ nhận được câu trả lời “lịch của ông đã kín hết rồi.”

TNS Tom Harkin tại văn phòng ở tòa nhà Hart

TNS Tom Harkin tại văn phòng ở tòa nhà Hart

Tôi đến sớm chừng 10 phút tại văn phòng của ông ở tòa nhà Hart ở ngay sát tòa nhà Capitol. Đúng 11h thì ngài TNS bước vào. Ông vừa có cuộc phỏng vấn với một kênh truyền hình và ngay sau buổi gặp 10 phút với tôi, ông có cuộc hẹn với đại diện một số tập đoàn. Ngay khi bước vào, người thư ký cho ông, chị RoseMary, đã nhắc ngay rằng tôi sẽ chỉ có 10 phút.

Người bạn sắp xếp cuộc gặp có gửi cho ông một số tài liệu về chất độc da cam nên tôi trao lại cho ông. Điều tôi quan tâm lúc đó là câu chuyện về việc ông khám phá ra chuồng cọp ở nhà tù Côn đảo – câu chuyện đã làm xáo trộn nhiều cuộc sống của chính bản thân ông. Nghe tôi nhắc đến hai từ “chuồng Cọp” ông cười nói “ồ, đó là cả câu chuyện dài đấy.” Ông bắt đầu kể lại câu chuyện cách đây gần 40 năm bằng giọng kể chậm rãi.

Năm 1970, tổng thống Nixon gửi một phái đoàn gồm 10 nghị sĩ tới VN để điều tra. Một phần trong chuyến đi là tới thăm một nhà tù ở miền Nam VN. Tom Harkin khi đó là trợ lý của đoàn nghị sĩ này và ông đã thuyết phục hai nghị sĩ cùng điều tra câu chuyện tra tấn ở khu chuồng Cọp ở hòn đảo ngoài khơi VN (người Pháp đã xây nhà tù này từ năm 1939 để giam giữ những nhân vật chính trị đối lập, tương tự như nhà tù nổi tiếng ở Guinea từng lên màn ảnh trong bộ phim Papillion người tù khốn khổ).

“Trong quá trình chuẩn bị, tôi đọc được cuốn sách Vietnam: the unheard voices (Việt Nam: những tiếng nói chưa được biết đến) do Don Luce viết cùng một hai cuốn sách nữa. Khi đó tôi nghĩ ‘còn nhiều điều chúng ta chưa hiểu về VN quá.’” Vì lý do này, ông quyết định đến gặp Don Luce. Chính Don Luce là người hỏi ông “ông đã nghe về cái gọi là Chuồng cọp bao giờ chưa?” Ông nói chưa và Don Luce giới thiệu ông với Cao Nguyên Lợi, một trong những thủ lĩnh sinh viên Sài Gòn vừa mới được thả ra khỏi khu chuồng Cọp. “Tôi không hoàn toàn tin chuyện này ngay từ đầu nhưng khi gặp Lợi thì tôi tin rằng đây là một chuyện nghiêm trọng. Tôi đã thuyết phục được hai nghị sĩ đi cùng tôi và Don Luce ra Côn Sơn”

Tấm bản đồ và cuộc tìm kiếm

Một năm trước, cũng từng có một đoàn nghị sĩ Mỹ tới VN và cũng nghe những lời đồn về chuồng Cọp nhưng chính quyền Sài Gòn và quân đội Mỹ nói đó chỉ là lời đồn và là chiêu tuyên truyền của Hà Nội nên việc điều tra cũng ngừng lại. Việc tìm chuồng Cọp rất khó vì Mỹ-Ngụy liên tục đổi số thứ tự của các trại để che dấu tung tích của khu nhà tù bí mật này. Để giúp Harkin và Luce, anh Lợi đã vẽ lại tấm bản đồ cùng các kí hiệu để giúp hai ông có thể nhận ra cánh cửa bí mật dẫn vào chuồng Cọp nơi đi qua bức tường có hai lớp.

Tới Côn Sơn, đoàn nghị sĩ được chúa Đảo Nguyễn Văn Vệ nhiệt tình đón tiếp. Y mời đoàn đi thăm và mua những quà lưu niệm do tù nhân trên đảo làm nhưng đoàn từ chối nói muốn thăm các trại tù. Một trại, hai trại đi qua nhưng vẫn không thấy dấu vết chuồng Cọp đâu. “Trung tá Vệ nói sắp hết giờ rồi và yêu cầu đoàn nên chuẩn bị lên đường về sớm.” Tom Harkin đề nghị được thăm thêm một trại nữa ngay sát bên cạnh và được Vệ đưa đến trại Phú Tường.

“Tôi thấy một lối đi nhỏ bên tay phải, tôi hỏi Vệ thì y nói lối đó là đến chỗ trồng rau và không có gì để coi cả.” Cả Tom Harkin và Don Luce liền đi theo lối này vì bãi rau chính là một trong những dấu hiệu vào chuồng cọp. Đến nơi, họ thấy bức tường lớn dài cùng một cánh cửa khóa kín. “Chúng tôi hỏi Vệ sau cánh cửa này là gì thì Vệ đứng đó nói ‘không có gì. Chỉ là đến một khu trại bên cạnh mà phải đi bằng cửa khác mới được.’”

Thật không may cho Vệ. Khi đó có một tên gác ở phía cửa bên kia ngay loáng thoáng giọng của chúa Đảo. Lúc Vệ nói y lại gõ gõ vào cánh cửa – vô tình giống tín hiệu mở cửa. “Cạch cạch” rồi chợt cánh cửa được mở ra. “Tôi không bao giờ quên được khuôn mặt sững ra của Vệ khi đó. Cả tôi và Don Luce lèn qua cánh cửa và trước mắt tôi lúc này chính là khu chuồng Cọp.”

Quang cảnh chuồng Cọp xưa hiện đang lưu giữ tại Côn Đảo

Quang cảnh chuồng Cọp xưa hiện đang lưu giữ tại Côn Đảo

Đập ngay vào mắt của họ là những dãy song sắt xâm xấp nơi phía dưới các tù nhân đang bị giam. Nhà tù đặc biệt (còn được gọi là “nhà tù trong nhà tù”) với điều kiện giam cầm vô cùng khắc nghiệt này được dành cho những tù nhân Mỹ-Ngụy coi là “cứng đầu nhất”. Gọi là chuồng Cọp vì nhà tù được xây với hàng song trần trên nóc. Cai ngục sẽ đi dọc theo hành lang bên trên để kiểm soát, theo dõi người tù nhốt trong cũi phía dưới, không khác gì thú vật.

Không thua gì Abu Ghraib

Don Luce sau này viết lại “Khuôn mặt của những tù nhân trong những chuồng cọp phía dưới đã để lại những dấu ấn không phai trong kí ức tôi: người đàn ông với 3 ngón tay cụt; người đàn ông (người sau đó chết) đến từ Quảng Trị có cái sọ vỡ toang, một nhà sư từ Huế thì nói về tình trạng áp bức…Tôi nhớ rất rõ mùi hôi thối kinh khủng do tiêu chảy và những vết thương lở loét do bị cùm xích cứa vào mắt cá chân của tù nhân. “Donnez-moi de l’eau” (hãy cho tôi nước) họ cầu xin. Họ để chúng tôi đi giữa những xà lim để coi tình trạng sức khỏe của những tù nhân khác và rồi tiếp tục cầu xin nước.”

Vài năm gần đây, truyền thông thế giới hay nhắc đến tên những nhà tù tai tiếng như Abu Ghraib, Guantanamo,…cùng nhiều hình thức tra tấn, ngược đãi tàn bạo ở trong đó. Thực tế thì ngay trong cuộc chiến tranh ở VN, những điều kiện tại những khu chuồng Cọp mà Mỹ-Ngụy sử dụng cũng không hề kém cạnh về mức độ phi nhân tính và dã man đối với những người bị cầm tù. Để triệt hạ tinh thần tù nhân, những ngày nóng nực, chúng rắc vôi bột rồi dội nước lên để người tù nhân bị vôi bám, lở loét. Ngày lạnh, chúng dội nước để gây thêm khó chịu. Đặc biệt với tù nhân nữ, chúng đánh vào đặc điểm của các chị em bằng cách hạn chế cung cấp nước, điều gây vô cùng nhiều khổ sở cho các tù nhân nữ, đặc biệt là những ngày trong tháng của các chị em. Ngay cạnh khu chuồng Cọp, Mỹ Ngụy còn có 60 phòng không có mái che gọi là “Phòng tắm nắng” dùng để hành hạ phơi nắng hoặc lôi các tù nhân ra đánh đập tra tấn bên ngoài.

Nhà báo Don Luce nói sự khác biệt duy nhất giữa các nhà tù ở VN và nhà tù Abu Ghraib là ở VN người Mỹ chủ yếu dạy và chi trả cho cảnh sát/quân đội Sài Gòn để thực hiện các màn tra tấn trong khi tại Abu Ghraib, quân đội Mỹ tự làm công việc đó. “Người Mỹ trả lương cho những kẻ tra tấn, dạy họ những phương thức mới, trao những nghi phạm cho cảnh sát và chính quyền Mỹ hoàn toàn biết hết về những tra tấn này.”

Đối đầu ở Quốc hội

Tom Harkin đã có những bức ảnh nhưng khi trở ra thì một số nghị sĩ yêu cầu ông phải nộp lại những bức hình. “Có hai nghị sĩ ủng hộ tôi nhưng người nghị sĩ trưởng đoàn lại là một nhân vật diều hâu. Khi đoàn transit tại Nhật Bản, người này gọi tôi vào phòng và yêu cầu lấy những bức ảnh này nói “những thứ đó thuộc về ủy ban Quốc hội”. tôi từ chối nói rằng đó là máy ảnh của tôi, phim của tôi và cương quyết không chịu giao.”

Lúc này thì thời gian 10 phút giành cho tôi đã hết từ lâu, đồng hồ đã chuyển sang 11h30. Cô thư ký lúc này liên tục giục ông đã đến giờ phải đi nhưng ông nói “tôi biết rồi” và lại tiếp tục câu chuyện.

Trở về Washington, Harkin kịch liệt phản đối khi những phát hiện về chuồng Cọp tại Côn Đảo không được đưa vào trong báo cáo của đoàn Quốc hội. Ông đưa chuyện này ra báo chí và khi câu chuyện cùng các bức ảnh được đưa lên tạp chí Life Magazine thì toàn bộ dư luận Mỹ đã hoàn toàn bị chấn động.

Kết cục với chàng trai trẻ Tom Harkin là bị đuổi ngay lập tức ra khỏi văn phòng Quốc hội vì tội “phản bội” cùng với lời đe dọa là “sẽ không bao giờ trở lại đây được.” Số phận Don Luce cũng không yên. Nhà cầm quyền Sài Gòn trục xuất ông khỏi VN vào năm 1971. Quốc hội Mỹ đưa ông ra điều trần để hỏi về vụ việc. “May mắn là tôi đã có một máy ghi âm nhỏ trong chiếc vali nhỏ xách theo để ghi lại toàn bộ sự việc. Tôi không nói với ai về chiếc máy ghi âm này – kể cả với Don Luce – và cuốn băng đã cứu tôi qua được tất cả.”

Những bức ảnh mà Harkin chụp được đã được đăng trên tạp chí Life Magazine vào ngày 17-7 năm 1970. Ngay lập tức, sức ép của dư luận quốc tế đã dấy lên khiến chính quyền Sài Gòn phải chuyển 180 tù nhân nam và 300 tù nhân nữ ra khỏi các Chuồng cọp. Một số được chuyển tới các nhà tù khác, một số được đưa vào các viện tâm thần.

Đánh "tứ trụ", một hình phạt tại khu tắm nắng gần chuồng Cọp

Đánh "tứ trụ", một hình phạt tại khu tắm nắng gần chuồng Cọp

Với Tom Harkin, ông không trở lại được Quốc hội với tư cách là nhân viên văn phòng nhưng đã trở lại với tư cách là nghị sĩ sau khi trúng cử vào Hạ viện năm 1975 và tiếp tục công việc ở Quốc hội cho đến nay. Năm 1995, Tom Harkin có trở lại Côn Đảo sau hơn 25 năm trong một chuyến đi vô cùng xúc động. Nhắc đến chuyện này, vị nghị sĩ lớn của Quốc hội Mỹ mắt đỏ hoe, ông lặng đi và không nói được. “Cứ nghĩ đến biết bao nhiêu người đã bị tra tấn hay bị chết ở đó, tôi không thể hiểu được. Họ chỉ đơn giản là phản đối cuộc chiến này và phải nhận kết cục đến như vậy. Như vị sư ở đó nói, tôi vào tù chỉ vì tôi đấu tranh vì hòa bình. Đó là một chương rất buồn của chúng tôi.” Sau khi đoàn nghị sĩ rời đi, nhà sư trong tù đó đã bị hành hạ đến chết sau vài tháng.

Tom Harkin sau này trả lời phỏng vấn vẫn nói rằng ông quyết tâm phanh phui vụ “chuồng Cọp” bởi đã thấy tâm lý chống cuộc chiến ông bắt đầu có từ những năm 1967-1968. “Tôi hi vọng là điều đó phần nào đã giúp cho cuộc chiến kế thúc 5 năm sau. Những phát hiện ở chuồng Cọp đã gây chấn động đối với cả dư luận Mỹ và thế giới. Chúng tôi đúng ra không nên ở đó.”

Đến lúc này thì ông đã ngồi với tôi hơn 38 phút trong khi các nhân viên của ông đang giận dữ nhìn tôi. Ông đã trễ giờ cho cuộc gặp kế tiếp khá nhiều và không thể nán được lâu hơn. Điều cuối cùng tôi nói với ông là về cuốn sách người bạn ông gửi: “vấn đề Da cam có thể chính là một chuồng Cọp mới để ông phát hiện.”

———-

“Đó là phát hiện thật sự gây sốc đối với tôi. Chúng tôi đã vi phạm Công ước Geneva về tù nhân trong chiến tranh. Chúng tôi đã vi phạm những quyền con người cơ bản nhất ở trong nhà tù đó. Tất cả những điều đó òa lại với tôi, khiến tôi nghĩ đến những bê bối ở nhà tù Guantanamo trong cuộc chiến chống khủng bố. Khi nhìn những nhà tù ở Guantanomo, tôi nghĩ “trời ơi, đây y như là ở nhà tù Côn Sơn…” – Tom Harkin

Ngay sau khi chịu sức ép của dư luận, chính quyền Mỹ-Ngụy đã buộc phải cho phá hủy khu chuồng Cọp và biến nơi đây thành khu vực nuôi thỏ để làm dịu dư luận phản đối. Điều mà Tom Harkin và nhiều người không biết là ngay trong năm 1970, Bộ hải quân Mỹ khi đó đã kí hợp đồng với công ty Raymond, Morrison, Knutson-Brown Root và Jones xây dựng 384 chuồng cọp kiểu mới, chật nhỏ hơn những chuồng cọp cũ. Điều nghịch lý là tiền để xây các chuồng cọp mới này được trích từ chương trình U.S. Food For Peace (Lương thực vì hòa bình).

Khu chuồng cọp với những căn hầm kích cỡ 1,5×2,7 mét. Mùa nóng các tù nhân bị nhốt từ 5-12 người còn mùa lạnh thì chỉ có 1-2 người. Tất cả các sinh hoạt ăn, uống, tắm, giặt tiểu tiện chỉ trên phạm vi đó. Tù nhân hầu như suy sụp sức khỏe rất nhanh khi vào các nhà tù biệt giam này.

Written by tristhefall

May 4, 2009 at 10:27 pm

Posted in Common

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: