Tristhefall’s Blog

Just another WordPress.com weblog

Entry for November 29, 2007

leave a comment »

100 năm sau ngày viên chức thương mại Mỹ đầu tiên tới Sài Gòn

Năm 1995, sau khi gỡ bỏ lệnh cấm vận, Mỹ và VN chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao kể từ sau khi chiến tranh. Đến tháng 12-2006, Mỹ chính thức cấp quy chế bình thường vĩnh viễn (PNTR) cho VN. Tuy vậy, lịch sử quan hệ VN-Mỹ đã có bề dài rất lâu cách đây từ hơn một thế kỉ.

Đúng 100 năm trước, vào ngày 29-11-1907, viên chức lãnh sự và thương mại đầu tiên của Mỹ đặt chân đến Sài Gòn, với mong muốn đặt mối quan hệ thương mại giữa nền kinh tế Mỹ đang phát triển mạnh mẽ với mảnh đất An Nam ở châu Á xa xôi này. Sự kiện này đánh dấu lịch sử lâu dài về chia sẻ kinh nghiệm giữa Mỹ và VN trên lĩnh vực lãnh sự, thương mại và văn hóa. Cội nguồn hoạt động sớm ở VN của Mỹ cũng thể hiện những triển vọng cho quan hệ bền vững sâu đậm và mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Nhà ngoại giao Mỹ đầu tiên nhậm chức ở VN là Jacob Elon Conner, nguyên giáo sư kinh tế học từ Đại học Iowa. Tài liệu “Một lịch sử ngắn của Lãnh sự Hoa Kỳ, Sài Gòn” cho biết trước đó, các “đại lý thương mại do chính phủ Mỹ thuê đã hoạt động từ năm 1889, nhưng đó không phải là người Mỹ. Trước khi bổ nhiệm Conner, Bộ Ngoại Giao Mỹ đã ký hợp đồng với công ty Denis Frères, một công ty bảo hiểm và thương mại hàng đầu của Pháp ở Đông Dương để giám sát các quyền lợi về lãnh sự và thương mại của Mỹ ở Đông Nam Á.

Các tài liệu lưu trữ sau đó cho thấy rằng Conner đã gặp không ít khó khăn khi tìm cách tăng số lượng và phạm vi các sản phẩm của Mỹ tới VN. Chính quyền Pháp khi đó đánh thuế cao đối với mọi sản phẩm nhập khẩu nên mỗi tháng chỉ có một hoặc hai chuyến tàu Mỹ cập cảng Sài Gòn vào thời đó. Nhiều chuyến chỉ ghé qua trên đường chở gạo tới Philippines. Thông tin về Sài Gòn lúc đó cũng còn rất hạn chế. Washington đã đặt rất nhiều câu hỏi cho Conner, chẳng hạn như “Văn phòng của ông được sưởi ấm thế nào?” Conner trả lời ngắn ngủn. “Không cần. Nóng gắt quanh năm.”

Thực tế thì nỗ lực thiết lập quan hệ thương mại, lãnh sự giữa VN đã có trước đó hơn nửa thế kỉ. Nhà sử học Dương Trung Quốc trong một bài viết có nói vào năm Canh Tuất (1850), một thương thuyền của Mỹ đã cập cảng Cửa Đại (Hội An) và viên sứ thần trên thuyền đã mang quốc thư trình với người đứng đầu nhà nước VN lúc đó. Tiếc rằng hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ không thuận lợi, cơ hội giao thương sớm đó đã bị bỏ lỡ và phải đến hơn 50 năm sau, Mỹ mới đặt được cơ sở ngoại giao đầu tiên của mình tại Sài Gòn – Gia Định.

Trong suốt 100 năm đó, quan hệ hai nước đã bỏ lỡ nhiều cơ hội thuận lợi để thắt chặt quan hệ. Từ nỗ lực của chủ tịch Hồ Chí Minh trong hợp tác với lực lượng Cơ quan tình báo chiến lược Mỹ (OSS) thời kì mới giành được độc lập sau cách mạng tháng 8, rồi một cuộc chiến nhiều tổn thất đã để lại hai bên biết bao vết thương. Ở VN đó là hàng triệu nạn nhân của cuộc chiến, hàng trăm ngàn người còn mất tích. Với nước Mỹ, họ có “thế hệ VN”, “hội chứng VN” đến bây giờ vẫn còn ảnh hưởng sâu đậm tới xã hội. Người VN đến nay không quên cuộc chiến đó, không quên xương máu cha anh đã ngã xuống. Nhưng chúng ta biết gác lại quá khứ – những điều đã qua, không thay đổi được – để hướng tới tương lai.

Trong năm nay, lần đầu tiên vị nguyên thủ VN có chuyến thăm chính thức tới Mỹ. Tại Nhà Trắng, nơi cách đây nhiều chục năm là tổng hành dinh của những quyết định lớn trong cuộc chiến tại VN thì giờ là nơi thảo luận những biện pháp để tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác kinh tế, văn hóa,…giữa hai nước. Tại cuộc trao đổi ở đây, cả chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và Tổng thống Bush đều khẳng định quan hệ hai nước đang ở giai đoạn rất tốt và có nhiều tiềm năng hơn nữa để phát triển. Hơn 10 năm kể từ khi bình thường hóa quan hệ, hai nước đã kí kết một loạt hiệp định quan trọng như hiệp định thương mại song phương (BTA), thỏa thuận về việc VN gia nhập WTO, hiệp định khung về thương mại và đầu tư (TIFA). Cuối năm ngoái Mỹ cũng trao quy chế quan hệ bình thường vĩnh viễn (PNTR) cho VN, gỡ bỏ hàng rào cuối cùng trong quan hệ giữa hai nước. Kể từ khi BTA (có hiệu lực năm 2001), thương mại hai chiều đã tăng hơn 500%, từ 1,5 tỉ đôla vào năm 2001 lên 9,7 tỉ đôla vào năm ngoái. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của VN và cũng là một trong những nguồn đầu tư lớn nhất.

100 năm kể từ ngày viên chức thương mại đầu tiên của Mỹ đến VN, những bài học, những cơ hội bỏ lỡ của lịch sử là điều chúng ta cần khắc ghi. Cần tránh những sai lầm của lịch sử để tiếp tục gây dựng bền vững quan hệ giữa hai nước, hai nhân dân, hướng tới hòa bình và phát triển.

Written by tristhefall

November 29, 2007 at 9:39 am

Posted in Common

Tagged with

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: