Với bất cứ nhà báo nước ngoài nào, chỉ cần 20 phút sau khi đăng ký phòng ở khách sạn Marriot ở thủ đô Islamabad hay Bốn Mùa ở cảng Karachi là ISI đã nắm rõ mọi thông tin về họ. ISI là lực lượng tình báo khét tiếng khu vực với chân rết khoảng hơn 10,000 điệp viên và chuyên gia chính thức – chưa kể lực lượng thông tín viên. Ở đất nước luôn trong tình trạng đối đầu với nước láng giềng Ấn Độ, khó có nhân vật lạ nào nhập cảnh vượt qua tầm mắt ISI. Không ai tin Bin Laden có thể sống ngay cạnh học viện quân sự danh giá nhất Pakistan và một trại lính gần đó mà ISI không biết.

Bin Laden, người luôn di chuyển với khoảng 100 tay súng bảo vệ rõ ràng phải rất tin tưởng vào độ an toàn của ngôi nhà chỉ cách học viện quân sự Pakistan có chưa đầy 1,5 km này để sống 5-6 năm liền chỉ với vài người thân bên cạnh.

Mối quan hệ Bin Laden – ISI đã có từ những năm 1980 khi trùm khủng bố tiến hành jihad chống quân Liên Xô ở Afghanistan. Khi đó Bin Laden vẫn chỉ là nhân vật chuyên đi gây quỹ tiền với ISI và CIA. Năm 1998, khi tổng thống Clinton ném bom vào một trại tập luyện của al-Qaeda ở Afghanistan để trả đũa vụ khủng bố hai tòa sứ quán ở Kenya và Tanzania. Trong những xác chết có mặt ở đó có 12 điệp viên của ISI. Khi Bin Laden lẩn trốn khỏi sự truy đuổi của quân Mỹ ở Tara Boga (Afghanistan), hai nhân vật dẫn đường cho y chạy xuống phía Nam Pakistan chính là những người ăn lương của ISI. Một mối quan hệ có gốc gác sâu xa từ lịch sử. ISI cần nuôi những nhóm phiến quân cho cuộc chiến chống Ấn Độ và Kashmir. Quan hệ của Bin Laden – ISI mật thiết tới mức một nhà báo của tờ New Yorker nói nửa đùa nửa thật rằng chỉ có Bin Laden mới biết 100 đầu đạn hạt nhân của Pakistan đang ở những vị trí nào.

Căng thẳng hai đồng minh

Việc trực thăng Mỹ có thể bay vào Pakistan mang theo 2-3 tiểu đội SEALs, sát hại trùm khủng bố và thoát đi mà quân Pakistan không hề biết gì quả là cú muối mặt nặng cho quân đội nước này và lực lượng tình báo.Rất nhiều câu hỏi được đặt ra. Nếu đó là Ấn Độ thì sao? Liệu quân đội có đảm bảo được biên giới hay kho hạt nhân của mình nếu bị xâm phạm. Chiến dịch của Mỹ thực tế không đến mức chớp nhoáng. Trong suốt 40 phút với trực thăng và đấu súng, dù có doanh trại và trại lính ngay gần đó, Pakistan hoàn toàn không kịp phản ứng gì. Thông tin mới nhất thì loại máy bay trực thăng Mỹ sử dụng có thể là máy bay tàng hình loại mới mà Mỹ chưa hề công bố.

Cho đến nay báo chí Pakistan hoàn toàn mù mờ về chuyện gì đang diễn ra. Hầu hết thông tin về cuộc đột kích cho đến nay đều từ báo chí Mỹ. Hậu quả là người dân thì nghi ngờ về năng lực của chính quyền còn người Mỹ thì một lần nữa đặt dấu hỏi về sự trung thực của đồng minh trong cuộc chiến khủng bố này. Các talk show truyền hình nước này kêu gọi và chính phủ phải lên tiếng và giải thích.

Thế khó xử

Khá nực cười là tổng thống Zardari ngay sau khi Bin Laden chết đã nhanh chóng có bài bình luận trên Washington Post để nói về liên minh bền vững chống khủng bố trong khi với dân chúng trong nước thì ông hoàn toàn nín lặng. Hai ngày sau khi Bin Laden thiệt mạng, chính quyền Pakistan mới hoàn hồn lên tiếng về chuyện chủ quyền bị đe đọa – điều bị nhà báo Rabia Mehmood của Pakistan tại New York gọi là trò cười vì Islamabad bấy lâu nay vẫn im lặng trước các cuộc không kích không người lái của Mỹ.

Cả hai đều muốn làm căng với phía còn lại nhưng cả Pakistan và Mỹ đều đang ở thế khó xử. Pakistan vẫn muốn khoản tài trợ gần 5 tỉ USD hàng năm được duy trì trong khi Washington vẫn rất cần Islamabad trong cuộc chiến chống khủng bố. Mỹ không thể Pakistan trở mặt trở thành lực lượng chứa chấp khủng bố tấn công mình.

Từ năm 2001 tới nay, để biến Pakistan thành đồng minh cho cuộc chiến chống khủng bố, số tiền tài trợ hàng năm của Mỹ cho Pakistan là 2 tỉ USD. Đó là con số chính thức. Tính cả số tiền Quốc hội phân bổ thêm, số tiền viện trợ 10 năm qua lên tới khoảng 50 tỉ USD. Mỹ đang trả cái giá rất đắt để mua một đồng minh chính trị miễn cưỡng.

Cuối những năm 1980, sau khi Liên Xô rút quân khỏi Afghanistan, Mỹ thẳng tay gạt bỏ đồng minh Pakistan. Với cuộc chiến vẫn đang tiếp diễn và món đồ chơi hạt nhân trong tay, Mỹ không dễ phủi tay lần nữa với đồng minh này.

Điều khá nghịch lý là Bin Laden thiệt mạng không xóa nỗi lo an ninh cho nước Mỹ. Ngay khi tổng thống Mỹ thông báo tin Bin Laden, Bộ ngoại giao Mỹ cùng ngày đưa ra cảnh báo toàn cầu đối với công dân về nguy cơ khủng bố.

Nỗi sợ hãi có thể thấy rõ trong các cuộc nói chuyện của dân New York. Anh Hùng Nguyễn làm ở một nhà hàng trên đường Mulberry ở khu Chinatown nói: “Ở nơi khác họ đi xe hơi, ở đây toàn đi tàu điện ngầm. Nó [khủng bố] rất dễ đánh.” Chị Monica Byrne, 48, từ New Jersey cho rằng: “Tôi cảm giác thành phố New York sẽ là mục tiêu vì khủng bố muốn phá hoại đặc biệt các trung tâm tài chính và thương mại.” Ramin Talaie, một phóng viên ảnh ở Brooklyn New York nói anh sẽ không đi máy bay trong một tuần tới vì lo ngại các lý do an ninh.

An ninh đã được siết chặt ở New York. Cảnh sát với súng ngắn, súng dài và chó nghiệp vụ xuất hiện với số lượng lớn ở các trạm xe điện ngầm và các quảng trường lớn. Cảnh hành khách bị gọi lại để soát balô diễn ra nhiều hơn. Ở Ground Zero, nơi tổng thống Obama sẽ tới thăm hôm thứ 5, hơn 10 xe cảnh sát chặn ở ngả tàu Path từ New Jersey qua. Các góc khác của Ground Zero cũng đều có cảnh sát mặc sắc phục và thường phục bố trí.

Thăm dò cho thấy sáu trên 10 người Mỹ nói việc giết Bin Laden làm tăng thêm nguy cơ khủng bố chống Mỹ. Phần lớn nói cái chết của thủ lĩnh Al Qaeda không khiến họ an toàn hơn. Có tới bảy trên 10 người nói nguy cơ tấn công ở Mỹ trong vài tháng tới là hiển hiện – tỉ lệ cao nhất kể từ 2004 tới nay. Tổng thống Obama khi tuyên bố không công bố hình Bin Laden thiệt mạng nói việc này có thể gây tổn hại nghiêm trọng tới an ninh quốc gia.

Về ngắn hạn, chính quyền Obama đang đối các làn sóng trả đũa mới. Về dài hạn, al-Qaeda vẫn còn một loạt các thủ lĩnh như Ayman al-Zawahiri, Abu Yahya al-Libi, Khalid al-Habib và Adnan el Shukrijumah. Bin Laden từ lâu là thủ lĩnh mang tính tinh thần nhiều hơn là chỉ đạo chiến thuật trực tiếp cho các hoạt động chiến trường của Al-Qaeda. Về mặt dài hạn, hoạt động của al-Qaeda hầu như ít bị ảnh hưởng bởi tổn thất này.

Việc Bin Laden ở trong một căn cứ kiên cố, nằm ngay cạnh một doanh quân sự của Pakistan cho thấy sự phức tạp của mối quan hệ Mỹ-Pakistan trong cuộc chiến chống Taliban-Al-Qaeda. Thực tế mấy ngày qua, quan hệ hai bên đang căng thẳng khi Washington chất vấn Islamabad về Bin Laden.

Những người ùa ra ăn mừng ở Ground Zero đêm 1-5 đã kêu gào: “Four more years !!! Four more years !!!” (bốn năm nữa). Cái chết của Osama Bin Laden rõ ràng đẩy ông Obama tới gần hơn mục tiêu tái đắc cử cho nhiệm kỳ hai. Nhưng an ninh của nước Mỹ và tương lai cuộc chiến chống khủng bố vẫn còn vô định phía trước.

Bin Laden là người tạo ra bước ngoặt đối với chính sách đối ngoại Mỹ thập kỉ đầu thế kỉ 21. Và giờ dù đã chết, nỗi khiếp sợ đối với Bin Laden vẫn đang ám ảnh nước Mỹ.

Không ai tin những lời có cánh từ các nhà ngoại giao. Ai cũng hiểu sau mỗi lời có cánh đều là những lá bài, tính toán được che đậy của những chính trị gia mưu mẹo. Sự thật nằm ở những điện báo gửi về Washington và nước Mỹ không sẵn sàng cho việc công bố hết những bức điện này (tới nay chính quyền Mỹ mới chỉ công bố các bức điện ngoại giao từ 1972 trở về trước). Bộ ngoại giao Mỹ và chính quyền Obama đang đối phó trước một trong những cuộc khủng hoảng ngoại giao lớn nhất từ trước tới nay khi kho tài liệu hơn 250.000 bức điện ngoại giao đang được Wikileaks dần công bố. Sau ngày đầu tiên Wikileaks mới công bố con số lẻ của kho dữ liệu khổng lồ này (278/251.287 bức điện !!!).

Lady Gaga và viên binh nhất

Cuộc tranh luận lớn nhất ở nước Mỹ đó là cân bằng giữa quyền tự do báo chí, niềm tự hào được Tu chính án số một Hiến pháp bảo vệ, với ảnh hưởng nguy hại đối với quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và các nước đối tác. Đã có những kêu gọi của các nghị sĩ đưa Wikileaks vào danh sách “khủng bố” vì những tổn hại do tổ chức này có thể gây ra đối với chính quyền Mỹ. Bộ tư pháp Mỹ cũng nói đang ráo riết hoàn tất hồ sư hình sự đối với vụ việc. Trong ngày 29-11, việc siết chặt quy trình tiếp cận thông tin cũng được tiến hành trong một loạt cơ quan liên bang.

Cuộc khủng hoảng được ví như “11-9 của ngành ngoại giao” Mỹ xuất phát thật đơn giản. Các hacker thực tế không truy cập được vào mạng thông tin nội bộ Siprnet của chính quyền Mỹ. Mọi nghi vấn hiện đều đổ vào binh nhất Bradley Manning, chuyên viên phân tích thông tin tình báo tại căn cứ quân sự Mỹ ở Iraq. Manning bị bắt hồi đầu năm nay và bị kết tội liên quan tới vụ lộ Wikileaks đầu tiên.

Binh nhất 22 tuổi ngày ngày mang chiếc đĩa nhạc có tiêu đề Lady Gaga vào căn cứ để rồi xóa nhạc và tải các thông tin mật vào đĩa. Trong đoạn chat với một hacker khác, Manning khoe được “tiếp cận với hệ thống mạng mật 14 tiếng một ngày, bảy ngày một tuần trong suốt hơn 8 tháng.” Có thể nói mọi tính toán ngoại giao, những thủ thuật dấu bài của Mỹ hoàn toàn sụp đổ chỉ bởi chiếc CD Lady Gaga. Binh nhất này đã tải không chỉ kho dữ liệu của bộ ngoại giao Mỹ mà cả cảnh trực thăng Apache xả đạn vào dân thường ở Baghdad và hàng ngàn nhật ký, báo cáo từ các chiến dịch quân sự khác ở cả Afghanistan và Iraq (đã được Wikileaks công bố trước).

Gậy ông đập lưng ông

Một trong những sai lầm của Mỹ trước 11-9 là để lọt thông tin tình báo về khả năng Al Qaeda tấn công. Sửa chữa sai lầm này, chính quyền Mỹ cho kết nối hệ thống liên lạc từ các sứ quán, cơ quan ngoại giao với Siprnet, mạng thong tin tình báo quân đội Mỹ. Tính tổng cộng khoảng hơn 3 triệu quân nhân, nhân viên ngoại giao Mỹ có thể tiếp cận với hệ thống dữ liệu mật này. Nhiệm vụ bảo mật với từng ấy con người quả là thách thức quá tầm.

Phát biểu trong cuộc họp báo ngày 29-11, ngoại trưởng Clinton cố “chữa thẹn” khi trích lời một nhà ngoại giao khác nói đùa “các bạn (người Mỹ) phải coi chúng tôi viết thế nào về Mỹ” và coi đó là một phần của đời sống ngoại giao. Dù bà Clinton cười vui vẻ, giới phân tích đều đánh giá quan hệ Mỹ với các nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi những tiết lộ mới.

Tờ New York Times, cùng với Guardian ở Anh, Der Spiegel ở Đức, Le Monde của Pháp và El Pais của Tây Ban Nha là năm tờ báo được tiếp cận trước với kho dữ liệu này.

Cùng với việc đưa thông tin vụ Wikileaks chiếm gần trọn trang nhất số đầu tuần, New York Times có lá thư giải thích với bạn đọc về quyết định đưa tin của mình. Tờ Times nói đã loại bỏ các thông tin có thể gây nguy hại tới những người cung cấp thông tin hay ảnh hưởng tới an ninh quốc gia. Tờ báo trước khi đăng tải cũng gửi chính quyền Obama những bức điện họ dự kiến đăng tải và nghe phản hồi. Tờ Times cho biết họ đồng ý một số gợi ý của chính quyền chứ không phải tất cả.

“Điều quan trọng khi công khai những thông tin này là các bức điện cho thấy sự thật về việc chính quyền đưa ra những quyết định quan trọng nhất như thế nào, những quyết định đã gây tổn hại lớn lao cho đất nước cả về sinh mạng và tiền bạc.” – tờ Times viết. Trên trang web, tổng thư ký tòa soạn của New York Times, Bill Keller, đã trực tiếp trả lời một loạt những chất vấn của bạn đọc về quyền đăng tải thông tin Wikileaks cũng như khả năng nguy hại mà việc công bố những bức điện.

Tờ báo nói: “Các bức điện cho thấy động cơ – trong một số trường hợp là khá mập mờ – của các đồng minh khi đón nhận sự ve vãn và cứu trợ từ chính phủ Mỹ. Rọi sáng chính sách quanh hai cuộc chiến tranh hiện tại cũng như tình hình tại các nước như Pakistan, Yemen,…Dù việc công bố thông tin bất chấp sự phản đối của chính quyền có đáng sợ tới đâu, sẽ là coi thường nếu nói người dân Mỹ không có quyền được biết những gì đang được làm nhân danh đại diện cho họ.”

Box: Thông tin trên trang web của Wikileaks (http://cablegate.wikileaks.org/) cho thấy họ có khoảng 3.165 bức điện từ sứ quán và lãnh sự quán Mỹ tại VN (http://public.tableausoftware.com/views/tags/Country) . Hiện chưa rõ tới bao giờ Wikileaks sẽ công bố hết những bức điện này.” Ngay vài tiếng trước khi Wikileaks được công bố, trang web này đã bị tấn công bởi các hacker. Hiện tại dù đã chạy bình thường trở lại nhưng trang web cũng thường xuyên trong tình trạng quá tải và truy cập rất khó.

Một nhóm chống đối việc xây dựng nhà thờ tại Ground Zero

Mọi chuyện xuất phát từ kế hoạch xây dựng một đền thờ Hồi giáo ở ngay khu Ground Zero, nơi tòa tháp đôi sụp đổ cách đây 9 năm. Kế hoạch được sự ủng hộ mạnh mẽ của thị trưởng Bloomberg, của những người có tư tưởng tự do, cho rằng đây là thể hiện quyền của Tu chính Án số một của Hiến pháp – bảo vệ quyền tự do trong đó có tự do tôn giáo. Những người phản đối nói đó là sự sỉ nhục đối với khu đất “linh thiêng” và những người đã chết trong 11-9. Đây là đề tài tranh cãi suốt ba, bốn tháng qua và là cơ hội để phe Cộng hòa đầu cơ, chỉ trích chính quyền.

Đầu tháng 8 tổng thống Obama lên tiếng ủng hộ việc xây dựng ngôi đền để rồi ngay ngày hôm sau ông phải sửa lại tuyên bố của mình. Trong năm bầu cử giữa kỳ, đảng Cộng Hòa đã bám vào để tấn công Obama kịch liệt. Cuộc tranh cãi cuối cùng quay về chuyện thái độ nước Mỹ với người Hồi Giáo. Sự việc đã làm bùng lại cuộc tranh luận người Hồi giáo bị phân biệt đối xử và nước Mỹ thù hằn với tôn giáo này. Cùng trong tháng 8, một lái xe taxi đã bị một thanh niên ở New York dung dao tấn công chỉ vì ông là người Hồi Giáo. Sự thù hằn và mâu thuẫn đang bị đẩy lên cao.

Một cuộc thăm dò hồi cuối tháng 8 của ĐH Quinipiac cho thấy 70% người dân New York phản đối kế hoạch xây dựng này. Dù có đến hơn một nửa thừa nhận quyền xây dựng ngôi đền nhưng dân new York đều cho rằng không nên xây ngôi đền tại vị trí đó.

Linh mục Jesse Jackson, nhà hoạt động nhân quyền da màu nổi tiếng, thì chỉ ra thực tế quanh khu vực Ground Zero mà nhiều người Mỹ đang coi là linh thiêng này có nhan nhản hộp đêm, sàn nhảy và CLB thoát y vũ. Cái lý “linh thiêng” vì vậy chẳng hợp lý.

Nhưng câu chuyện thì vẫn tiếp tục căng thẳng. Terry Jones, một mục sư chẳng tên tuổi ở Florida, kêu gọi đốt kinh Koran vào ngày 11-9 để chống người Hồi Giáo. Giáo hoàng từ Vatican, tư lệnh Petraeus ở Afghanistan và một loạt quan chức Mỹ đã lên tiếng phản đối vì lo ngại làn sóng người Hồi Giáo trả đũa. Ở Afghanistan, Indonesia hàng trăm người tụ tập đốt cờ Mỹ và hô những khẩu hiệu thù hằn với người Cơ Đốc. Thủ tướng Iraq Nuri al-Maliki thì cảnh báo về tình trạng “giết choc và trả đũa” sẽ diễn ra. Bộ ngoại giao Mỹ thì cảnh báo công dân ở nước ngoài nên tránh những khu vực biểu tình vì tình hình có thể diễn biến xấu.

Ông mục sư Terry Jones cuối cùng hôm 9-9 đã tuyên bố “tạm hoãn” (hiện chưa rõ ông có đốt kinh Koran tiếp không) khi bộ trưởng quốc phòng Robert Gates trực tiếp gọi điện còn tổng thống Obama trên truyền hình thì chỉ trích kế hoạch là “trò múa may” lấy tiếng.

Mọi chuyện thêm nhộn khi Donald Trump, tỉ phú xây dựng, người nổi tiếng ở VN với các cuộc thi hoa hậu thế giới và show truyền hình “the Apprentice” (trên StarWorld) cũng nhảy vào vụ lình xình này. Hôm 9-9 ông Trump tuyên bố muốn mua cổ phần của miếng đất để đổi lại việc ông thầy tế rời địa điểm xây dựng ngôi đền. Dù ông Trump đề nghị mua với giá cao hơn 25% giá ban đầu, đề nghị của ông đã bị bác. Luật sư của ông thầy tế nói “lá thư này được viết bởi mấy người quảng cáo chứ không phải doanh nhân nghiêm túc thật sự về thương vụ này.”

Vậy là sau những chân dài, những tòa tháp tên Trump Tower la liệt quanh New York, những show truyền hình và hoa hậu, ông Trump lại một lần nữa lao thân vào những thứ để kiếm sự chú ý. Có lẽ ông Trump cũng chẳng khác ông mục sư Jones nhiều. Chi tiết về ông mục sư đang ngày càng lộ diện: nhà thờ cũ nát của ông đang khó khăn, miếng đất đang rao bán; khi ông không giảng đạo thì ông bán đồ cũ trên eBay… Nhiều người cho rằng ông làm vậy chỉ vì muốn mình nổi tiếng và có thêm giáo dân – hiện ông chỉ có chưa đầy 50 con chiên – và tiền quyên góp.

Ngày 11-9, ngay khu vực dự định xây dựng ngôi đền sẽ có hai cuộc diễu hành. Một của những người ủng hộ việc xây ngôi đền, một của những người chống. Căng thẳng vẫn đang tiếp tục và mọi chuyện có thể sẽ không chỉ dừng ở những cuộc diễu hành.

Hôm 1-4, tại tòa liên bang Mỹ ở quận Columbia, tập đoàn Daimler AG chính thức nhận tội liên quan tới các cáo buộc hối lộ và đồng ý trả 185 triệu USD để dàn xếp vụ kiện với Bộ tư pháp Mỹ và ủy bản chứng khoán liên bang (SEC). Theo hồ sơ của SEC, Daimler bị cáo buộc chi 56 triệu USD trong 200 thương vụ ở 22 nước như Trung Quốc,  Nga, Thái Lan, Hi Lạp, Iraq và VN giúp công ty kiếm được doanh thu 1,9 tỉ USD và hơn 91,4 triệu USD tiền lãi. Tiền hối lộ thường được làm bằng cách ghi hóa đơn vượt số tiền thực và trả số tiền vượt đó lại cho các quan chức chính phủ hoặc đại diện của họ theo kiểu “lại quả.” Các hình thức hối lộ bao gồm các chuyến đi nghỉ sang trọng ở châu Âu, xe Mercedes chống đạn cho các quan chức cao cấp hay món quà sinh nhật gồm một chiếc hộp vàng và hơn 10.000 bản tuyên ngôn cá nhân dịch sang tiếng Đức.

Vụ Daimler lộ ra khi những câu chuyện về Siemens, và tập đoàn công nghiệp MAN hối lộ trên quy mô lớn vẫn còn đây đó. Tuần trước, các công tố viên bắt đầu tiến hành điều tra trụ sở tập đoàn cung Ferrostaal, chuyên cung cấp các dịch vụ công nghiệp. Tập đoàn này bị nghi ngờ có những khoản chi bí mật để bán được tàu ngầm và tàu lai dắt. Hình thức chi tiền để đạt được hợp đồng này từng là hợp pháp ở Đức cho tới tận năm 1998 – khi đó các khoản chi này thậm chí còn được miễn thuế.

Chuyện mà các tập đoàn Đức như Daimler, Siemens, MAN hay gần đây là Ferrostaal hối lộ tạo ra cảm giác các công ty Đức thành công được phần lớn là nhờ hối lộ. Ông Peter von Blomberg, phó chủ tịch cơ quan minh bạch Transparency International tại Đức cho rằng Đức giữ danh hiệu “vô địch thế giới xuất khẩu” trong nhiều năm (trước khi bị Trung Quốc vượt năm 2009) không phải là nhờ “vô địch thế giới về hối lộ.” Người Đức nói các tập đoàn Anh, Pháp như Alstom hay BAE Systems cũng đang đối mặt với những cáo buộc về tham nhũng khác. Với Daimler họ không phải lo lắng nhiều lắm ở Đức khi hầu hết các cuộc điều tra ở Stuttgart đã được khép lại. Ngoài ra, chi phí dàn thỏa của Daimler so ra tương đối rẻ so với Siemens (mất gần 2 tỉ USD).

Trong két sắt của văn phòng Mercedes-Benz ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) có ba bộ hồ sơ có dòng chữ “N.A.” ở bên ngoài. “N.A.” trong trường hợp này, theo Spiegel, là viết tắt của “Nützliche Aufwendungen” (những khoản chi hữu ích). Có thể tin rằng còn nhiều két sắt khác trên thế giới này cũng đang có dòng chữ “N.A.” Những dòng chữ hẳn giúp ích nhiều cho vương miện “vô địch” kia của nước Đức.

Trong sâu thẳm hay thảo luận riêng, hai bên đều đang đối mặt với thực tế trỗi dậy của Trung Quốc với tư cách là siêu cường mới trong trật tự thế giới. Mohan nói “Delhi và Matxcơva có thể giả vờ với bên ngoài là họ đang xây dựng “khối phương Đông” với Trung Quốc để hạn chế quyền lực của phương Tây nhưng trong phòng kín thì ai cũng lo lắng về sự thay đổi trong cán cân phương Đông với sự nổi lên của Trung Quốc với tư cách là siêu cường.”

Là những người cổ súy phong trào Không liên kết, quan hệ hợp tác chiến lược Nga-Ấn đã bắt đầu từ cuối những năm 1950, đầu 1960. Đỉnh cao của hợp tác này là hiệp ước hòa bình, hữu nghị vào năm 1971 để đối lại sự xích lại gần nhau giữa TRung Quốc và Mỹ dưới chính sách của Nixon-Kissinger. Khi mà Trung Quốc yếu, nhu cầu cấu kết NGa-Ấn sẽ không thiết yếu như khi Trung QUốc mạnh lên như hiện tại.

Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh cũng không hề thờ ơ trước một loạt thỏa thuận hợp tác quốc phòng mới giữa Delhi-Matxcơva. Ấn Độ đã ký 5 hợp đồng trị giá 7 tỉ USD để mua các vũ khí tối tân như tàu chở máy bay, một hạm đội máy bay chiến đấu MiG-29 và các thỏa thuận chuyển giao công nghệ quốc phòng và không gian và việc xây dựng khoảng 12 lò năng lượng hạt nhân dân sự.Từ lâu TRung Quốc đã đối trọng sự mở rộng hợp tác Nga-Ấn bằng cách mở rộng chiến lược quân sự của mình vào Pakistan – nước đối đầu với Ấn Độ. Ngay khi Nga và Ấn Độ bắt đầu hợp tác mới, Trung Quốc và Pakistan cũng mở rộng hợp tác bằng việc tiến hành sản xuất chung máy bay chiến đấu.

Việc tăng cường quan hệ mới không nhất thiết là quay sang chống Trung Quốc. Với sự lớn mạnh của Trung Quốc, cả Nga và Ấn Độ giờ đều khó có thể kiềm chế Trung Quốc. Ngoài ra, cả hai vẫn rất cần Trung Quốc đối trọng trong quan hệ với Mỹ. Điều Ấn Độ muốn ở đây là Nga cần thay đổi theo hướng chú trọng tới châu Á hơn chứ không chỉ coi trọng châu Âu, Mỹ như truyền thống nữa. Nga hiện cũng lo sự mở rộng của Trung Quốc, đặc biệt là vùng viễn Đông còn thưa thớt dân của nước này, nên một Ấn Độ đối trọng là cần thiết.

Về chiến lược cả NGa và Ấn ĐỘ đều ủng hộ một thế giới đa cực. Một trật tự ổn định trong vòng kiểm soát tại châu Á sẽ là ưu tiên hàng đầu của cả hai nước người bạn cũ vào lúc này.

Từ lâu ông Sarkozy đã có biệt hiệu là “L’Américain” (người Mỹ) ở nước Pháp. Ông thích nhạc Elvis Presley, khoái đi nghỉ ở vùng  Maine và ngay từ khi lên nhậm chức ông đã tuyên bố cải thiện quan hệ Mỹ-Pháp, vốn rất xấu kể từ thời tướng de Gaulle gần nửa thế kỉ trước. Trong chuyến thăm tới Washington năm 2007, Sarkozy cam kết tại Nhà Trắng là sẽ xây dựng lại mối quan hệ. Ở quê nhà ông tuyên bố thẳng “tôi là bạn của người Mỹ” và “đừng tra tấn tôi vì chuyện đó.”

Đương nhiên, giờ là lúc Sarkozy rất cần ghi điểm. Hồi giữa tháng, đảng UMP của ông thất bại thảm hại trong cuộc bầu cử địa phương tại Pháp. Trong một cuộc phỏng vấn, bố Sarkozy đã thẳng thắn khuyên con trai không nên tái tranh cử. Với thất bại bầu cử, Sarkozy rõ ràng cần làm sống lại mối quan hệ hai bờ Đại Tây Dương như một thành tích riêng của mình. Điều đó hợp với Sarkozy. Từ lâu ông luôn thể hiện mình là người ủng hộ Obama. Mỗi lần chụp ảnh nhóm ông đều cố đứng gần tổng thống Mỹ trong khi cố gắng xây dựng mối quan hệ đặc biệt như Anh từng có với Washington.

Nhưng Obama dường như không coi trọng Sarkozy. Khi tổng thống Mỹ tới Paris năm ngoái, ông quyết định ăn tối với bà Michelle hơn là dự tiệc với Sarkozy. Ông cũng tỏ ra khó chịu với cách điều hành vội vàng có phần hấp tấp của Sarko. Tờ Le Figaro khi đó viết “Mối quan hệ đối tác không bao giờ thành hiện thực.”

Sarkozy cũng không tha cho người đồng nhiệm của mình. Ông thường nói với những người thân cận là Obama thiếu chuẩn bị để có thể điều hành đất nước do chưa bao giờ nắm chức vụ nội các bao giờ. Khi Obama đưa ra tầm nhìn về một thế giới phi hạt nhân, Sarkozy phản ứng chỉ bằng một nụ cười ngoại giao. Trong bài phát biểu trước Liên Hiệp Quốc, Sarkozy nhắc khéo người Mỹ rằng chúng ta đang sống trong một thế giới thật chứ không phải thế giới ảo. Nước Pháp cũng không có nhiều thứ đóng góp trong cuộc chiến ở Afghanistan. Có gần 4.000 quân Pháp đang đồn trú tại đấy nhưng khi người Mỹ xin thêm quân, Sarkozy đã từ chối thẳng.

Giới ngoại giao Pháp nói Sarkozy đã có một vinh hạnh trong chuyến thăm Mỹ lần này. Ông có bữa tối riêng với Obama tại Nhà Trắng. Bữa tiệc chỉ có Carla Bruni và nhà Obama cùng dự. Tuy vậy, kết quả chuyến thăm ảnh hưởng thế nào tới uy tín của Sarko sẽ vẫn còn để ngỏ. Giống như bố chồng, Carla Bruni trong cuộc phỏng vấn với Le Figaro gần đây nói “tôi muốn chúng tôi sống thời gian còn lại trong thanh bình.” Bà không muốn Sarko ra tranh cử lần nữa.

Khi có mặt tại Nhật mới đây, những người Nhật tôi gặp đều bày tỏ sự không hài lòng khi thủ tướng Hatoyama không thể hiện được khả năng lãnh đạo của mình. Giới quan sát cho rằng hiện hầu hết quyết định lớn ở DPJ đều do tổng thư ký Ichiro Ozawa, người về nguyên tắc chỉ đứng vị trí thứ hai của đảng. Ozawa được coi là “shogun dấu mặt” thực sự của chính trường Nhật. Nghi ngờ về khả năng lãnh đạo của Hatoyama, trong đó có vấn đề khả năng giải quyết mâu thuẫn với Washington liên quan tới căn cứ quân sự Futenma và vụ bê bối ngân quỹ tài chính đang làm suy giảm tỉ lệ ủng hộ ông và đảng DPJ. 84% người được hỏi nói DPJ đã không hành động để giải quyết vụ việc và có tới 83% muốn tổng thư ký Ichiro Ozawa ra trước quốc hội để giải thích về những bê bối tài chính của mình. Có tới 78% nói ông Ozawa nên từ chức khỏi cương vị tổng thư ký DPJ và 68% nói ông không nên giữ tiếp chức vụ nghị sĩ quốc hội của mình.

DPJ và thủ tướng Hatoyama đang gặp nhiều trở ngại trong việc thực hiện các lời hứa từng đưa ra trong thời gian tranh cử. Một loạt cam kết về chính sách dân túy từng được đưa ra nhưng đến giờ chính quyền Hatoyma chưa tìm được nguồn tài chính bảo đảm cho các cam kết. Để thực hiện được những cam kết về trợ cấp sinh con, miễn phí học cấp 3, một nửa trong tổng số ngân sách 92,3 ngàn tỉ yen cho năm tài chính mới sẽ là từ trái phiếu (thực tế là vay nợ). OECD hiện cảnh báo các chính sách kích thích và dân túy của Nhật sẽ đẩy mức nợ công của nước này lên tới hơn 200% GDP vào năm 2011. Điều trớ trêu đây là ngân sách mà chính quyền Hatoyama từng nói là sẽ giúp cắt giảm các khoản chi công lãng phí dưới thời LDP.

Tương tự, khi vận động tranh cử, người dân Okinawa từng hi vọng vào lời hứa của Hatoyama về việc bỏ căn cứ không quân Futenma của Mỹ ra khỏi hòn đảo. Mỹ hiện không chịu nhượng bộ và muốn thực hiện thỏa thuận năm 2006 trong đó vẫn duy trì căn cứ ở Okinawa dù sẽ phải chuyển tới khu vực ít dân hơn. Tổng thư ký LDP Tadamori Oshima hôm 7-3 đã chỉ trích cam kết của Hatoyama có thể ảnh hưởng tới quan hệ Mỹ-Nhật và có thể làm tác động tới quan hệ kinh tế và nói ông Hatoyama nên từ chức nếu không thực hiện được lời hứa đúng hẹn vào cuối tháng 5 này.

DPJ lên nắm quyền với lời hứa phá mối liên hệ giữa các chính khách LDP với các tập đoàn và tệ quan liêu nhưng thực tế chính phủ mới chưa thực hiện được điều này. Thủ tướng Hatoyama, tổng thư ký DPJ Ichiro Ozawa đều đã bị phát hiện có vấn đề về nguồn gốc các nguồn quỹ chính trị của mình. Tờ Daily Yomiuri, ấn bản tiếng Anh của nhật báo lớn nhất nước Nhật Yomiuri Shimbun (15 triệu bản/ngày), ngày 6-3 có bài bình luận chỉ trích DPJ là “hiểu sai về quyền lực” khi ông Ozawa và một số nghị sĩ đảng phớt lờ phần trách nhiệm đi kèm khi mà họ được nắm quyền.

Niềm tin của cử tri chỉ được gây dựng bằng những hành động và chính sách cụ thể của chính khách. Những lời hứa buông xuôi và hành động hời hợt sẽ chỉ sớm làm đánh mất niềm tin của người dân.

Năm 2000, khi nhìn lại thập kỉ 90 của thế kỉ trước, mọi người thường nói đó là “thập kỉ đánh mất” của nước Nhật. 10 năm nữa trôi qua, ông Akamatsu thừa nhận “đã là thập kỉ đánh mất thứ 2 rồi.” 20 năm qua, với nước Nhật, là cả một thế hệ bị đánh mất. Kinh tế Nhật, từng liên tục giữ vị trí thứ 2 thế giới từ năm 1968, hầu như không tăng trưởng trong 20 năm trong khi sản xuất công nghiệp chỉ dậm chân ở mức bằng năm 1992. Với nhiều người Nhật, câu hỏi đau đáu lúc này là “bao giờ mặt trời mọc trở lại?”

Với vụ Toyota, người Nhật có lý do để nghi ngờ đây có thể là một màn thổi phồng thái quá của truyền thông Mỹ mà các tập đoàn ô tô Mỹ và lực lượng lobby của họ có thể đứng đằng sau. Cựu đại sứ Nhật Seigi Hinata, người đang làm phó chủ tịch tập đoàn Kyodo PR, thì chỉ ra thực tế  là “Toyota đã phát triển quá lớn” và giờ đang đối mặt với chính vấn đề nội tại khi ban lãnh đạo tập đoàn không kiểm soát hết nổi các vấn đề nội bộ.

Bất kể nguyên nhân cuối cùng là gì, điều rõ ràng nhất là hình ảnh nước Nhật đang suy giảm nghiêm trọng. Từng là biểu tượng về chất lượng, về mô hình sản xuất Toyota luôn lấy an toàn lên hàng đầu (một dây chuyển dù sản xuất với quy mô lớn nếu phát hiện có lỗi sẽ ngừng sản xuất ngay lập tức), nhưng nay Toyota thường xuyên xuất hiện trở thành trò đùa ở các show truyền hình như Late Show của David Letterman trên ABC News. Một cán bộ ngoại giao Nhật  phàn nàn về việc một tranh biếm họa ở một nước Đông Âu đã ví mô hình sản xuất của Toyota với trại tập trung của phát xít Đức. Mọi việc đã đi thái quá và Bộ ngoại giao Nhật cũng đã gọi vị đại sứ của quốc gia kia lên để phàn nàn. Chưa hoàn toàn vượt qua cuộc khủng hoảng của hệ thống ngân hàng Nhật dai dẳng suốt gần 10 năm qua, Japan Airlines, tập đoàn hàng không mang tính biểu tượng của nước Nhật vào tuần trước đã chính thức rút khỏi sàn chứng khoán, sau khi buộc phải nhận tiền cứu trợ từ chính phủ để bảo lãnh khỏi phá sản.

Kinh tế Nhật đang có nguy cơ bị Trung Quốc vượt mặt lấy mất vị trí thứ 2 trong nền kinh tế. Khoảng cách giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á giờ đã thu hẹp lại. GDP Nhật trong năm ngoái đạt 5.080 tỉ USD trong khi GDP Trung Quốc vào khoảng 4.900 tỉ USD. Với tốc độ tăng trưởng IMF dự đoán là 10% cho Trung Quốc và 1,7% cho Nhật vào năm nay, vị trí thứ hai sẽ sớm lọt vào tay Bắc Kinh.

Nội bộ chính quyền Nhật vẫn đang gặp khó khăn khi người dân vẫn đang hồi hộp chờ coi chính phủ mới của DPJ sẽ điều hành đất nước thế nào trong lần đầu nắm quyền của mình. Tương lai nước Nhật u ám hơn khi hiện nước này có khoảng hơn 1 triệu thanh niên ngoài 20 tuổi không hề có việc làm hay học hành gì. Một phần lớn trong số này là những người hikikomori (cô lập với xã hội) và không có chí hướng gì cho cuộc sống của mình.

Cựu đại sứ Seigi Hinata vẫn nhớ rất rõ thời điểm 1989-1993 khi ông đang làm cán bộ truyền thông cho tổng lãnh sự quán Nhật ở New York. “Khi đó truyền thông Mỹ suốt ngày chất vấn nước Nhật về vụ tập đoàn tài chính nước này mua lại tòa nhà Rockefeller Center ở ngay giữa Manhattan.” Đã 20 năm trôi qua kể từ những ngày huy hoàng khi GDP Nhật xấp xỉ 2/3 GDP Mỹ, mô hình Nhật tới đâu cũng được gọi là “thần kì, và giới phân tích thì phấp phỏng dự đoán ngày mà nước Nhật có thể vượt Mỹ. Giờ thì quá khứ huy hoàng đó có vẻ đã xa quá rồi. Nước Nhật đang đứng trước một chạng vạng mới. Phần lớn đều nghĩ đó sẽ là một đêm tối dài cho đất nước Đông Á này dù vẫn có những người tin tưởng vào một bình minh mới. Financial Times cách đây gần 2 tuần nói nói nợ của Nhật thực tế không trầm trọng nếu nước này bán hết số trái phiếu nước ngoài còn đang nắm giữ.

Phó thủ tướng kiêm bộ trưởng tài chính Nhật Naoto Kan nói hồi tháng trước, ông cảm thấy cảm xúc lẫn lộn khi Nhật Bản rớt xuống vị trí nền kinh tế thứ 3. Đất nước này đã trở thành nền kinh tế thứ 2 thế giới kể từ năm 1968 và người dân nước này đã quen với khái niệm “cường quốc kinh tế thứ hai thế giới.” “Để mất danh hiệu đó cho Trung Quốc…nói thật là tôi có cảm giác hối tiếc nhất định,” ông nói.

(Feb 24)